[Tổng Cục Lâm Nghiệp] Hiện thực tư duy rừng đa dụng: mở rộng không gian phát triển dược liệu

Ngày 16/02/2023, Bộ Trưởng Lê Minh Hoan đã có buổi khảo sát mô hình phát triển dược liệu truyền thống của đồng bào dân tộc Dao tại xã Ba Vì và hoạt động thuê môi trường rừng tại Vườn quốc gia Ba Vì.

Cùng tham gia đoàn công tác có đại diện Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, một số đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Lâm nghiệp; Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội.

Theo thống kê, tại vùng núi Ba Vì đã thống kê có khoảng trên 500 loài cây dược liệu, được phân thành 118 họ và 321 chi và đều được sử dụng trong các bài thuốc để điều trị 33 chứng bệnh khác nhau.

Truyền thống sử dụng cây thuốc của đồng bào Dao đã có từ xa xưa và được duy trì, phát triển đến ngày nay. Những năm gần đây, nghề thuốc phát triển mạnh gắn liền với sự phát triển du lịch của khu vực huyện Ba Vì. Cộng đồng người Dao tại Ba Vì là tác giả của nhiều bài thuốc Nam truyền thống nổi tiếng, được coi như một kho tàng tri thức bản địa phong phú, cần được gìn giữ. Đến nay đã có hơn 60 bài thuốc quý của người Dao được Bộ Y tế công nhận, trở thành nguồn sinh kế quan trọng của các hộ gia đình nơi đây.

Cộng đồng người Dao sử dụng khoảng 200 loài cây làm thuốc. Tuy nhiên, nguồn gen của các cây dược liệu quý hiếm này đang ngày càng cạn kiệt và bị đe dọa tuyệt chủng do quá trình thu hái không bền vững suốt thời gian dài. Hiện nay số lượng loài khai thác còn rất hạn chế so với nhu cầu thực tế. Đồng thời, hoạt động tự thu hái, khai thác nguồn lâm sản ngoài gỗ ngoài tự nhiên không phù hợp với quy định của pháp luật về bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên đặc trưng.

Ông Lăng Văn Hà, Chủ tịch UBND xã Ba Vì cho biết cùng với quy định không cho phát cây rừng, đốt nương làm rẫy để bảo vệ hệ sinh thái rừng của Vườn quốc gia, đời sống của người dân khó khăn do thiếu đất canh tác. Đảng bộ và chính quyền xã Ba Vì xác định: “Không có con đường nào khác, chỉ có trồng và phát triển dược liệu để chế biến thuốc nam mới có thể thoát nghèo”. Thực tế cho thấy, đó là con đường đúng đắn. Trước đây, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn toàn xã chiếm 60-70%, tuy nhiên đến nay số hộ nghèo chỉ chiếm 1,8%.

 Lương y Lý Văn Nguyên – người tâm huyết gìn giữ và phát triển dược liệu của quê hương chia sẻ hiện nay diện tích đất canh tác của người dân rất ít, từ 500 – 1.000m2/hộ. Bên cạnh đó do đặc tính của cây thuốc, muốn bảo đảm dược tính thì phải được trồng ở độ cao từ cost 100 trở nên nhưng vì vướng quy định của pháp luật nên không được phép sử dụng diện tích trên cost 100 của Vườn Quốc gia Ba Vì để trồng xen dược liệu dưới tán rừng, vừa bảo đảm màu xanh của rừng, vừa có không gian phát triển sinh kế. Ông Nguyên cũng trăn trở “nếu không có diện tích để bảo tồn thì ngày càng nhiều loài dược liệu bị tuyệt chủng. Nhiều loại thuốc chúng tôi muốn kiếm để con cháu nhìn tận mắt cũng không còn nữa”.

Hiện nay, trên địa bàn xã Ba Vì có 301 hộ kinh doanh hoạt động dịch vụ thuốc nam với các hình thức tổ chức kinh doanh: nhà thuốc gia truyền (1 nhà); hợp tác xã kinh doanh thuốc nam (24 hợp tác xã); còn lại là các hộ kinh doanh cá thể về thuốc nam, kinh doanh nguyên liệu cung cấp cho các nhà thuốc.

Đặc biệt, Hợp tác xã Nam dược Tản Viên Sơn đã đầu tư nhà máy sản xuất dược liệu đạt tiêu chuẩn GMP dưới sự hỗ trợ của các đơn vị nghiên cứu khoa học về dược liệu.

Sau khi thăm Nhà thuốc gia truyền của lương y Lý Văn Nguyên và nhà máy sản xuất thuốc của Hợp tác xã Nam dược Tản Sơn Viên, Bộ trưởng Lê Minh Hoan khá bất ngờ khi một hợp tác xã chế biến thuốc nam lại có những công nghệ hiện đại như vậy.

Bộ trưởng chia sẻ, “Cách đây khoảng 6 tháng, tôi tháp tùng Thủ tướng công tác tại Pháp. Người cuối cùng tôi tiếp là đại diện một tập đoàn chuyên kinh doanh dược liệu, họ muốn tìm kiếm đối tác ở Việt Nam. Mình cứ nghĩ Pháp chỉ chú trọng sản xuất thuốc tây, nhưng giờ họ lại đi tìm những bài thuốc cổ truyền. Bởi xu hướng của người tiêu dùng thế giới là ăn xanh, uống xanh, ở xanh, sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên nhiều hơn”,

Lắng nghe những tâm tư của bà con nhân dân, Bộ Trưởng Lê Minh Hoan gợi mở: Nghề làm thuốc nam, tri thức và văn hoá bản địa của người Dao nơi đây cũng là viên ngọc. Thậm chí, nó còn quý hơn viên ngọc vì không có tiền nào mua được”. Bởi vậy, chúng ta phải cùng nhau mài giũa, quảng bá để viên ngọc ấy ngày càng sáng.

“Chúng ta đã có viên ngọc rồi, vậy thì Vườn Quốc gia Ba Vì phải gắn với người Dao, người Dao phải gắn với Vườn Quốc gia. Chúng ta cần hiện thực hoá tư duy rừng đa dụng. Bao giờ luật cũng đi sau cuộc sống. Chúng ta cũng không đi trước được nhưng đừng đi xa quá, nó sẽ tạo ra sự xung đột giữa cuộc sống và pháp luật”.

“Từ câu chuyện chuỗi dược liệu của bà con người Dao, tôi sẽ báo cáo với Ủy ban Kiểm tra Trung ương một tư duy về rừng đặc dụng như thế nào và chúng ta kích hoạt giá trị rừng như thế nào. Vì không gian đó còn lớn hơn cả những thứ chúng ta nhìn thấy, đó là văn hoá của người Dao, tri thức của người Dao, đó là nguồn vốn vô cùng quý để tạo nên sức mạnh của một cộng đồng”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Trong buổi làm việc tại Vườn Quốc gia Ba Vì, Bộ Trưởng cũng chia sẻ những định hướng về tư duy phát triển ngành trong thời gian tới, đó là tư duy rừng đa dụng, chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, từ tăng trưởng đơn giá trị sang tích hợp đa giá trị. “Cách tiếp cận của chúng ta làm sao để rừng phải nuôi được rừng, nuôi được người giữ rừng, rừng phải tạo được sinh kế cho người trồng và bảo vệ rừng”.

“Chúng ta không xem cây thuốc chỉ là cây xoá đói giảm nghèo, mà phải coi đó là một nền kinh tế dưới tán rừng… Chúng ta có quyền mơ một ngày xã Ba Vì sẽ là điểm đến của cả thế giới. Mọi người đều muốn đến đây để trải nghiệm cuộc sống, con người, văn hoá bản địa và cảnh quan thiên nhiên”.

Theo đó, người đứng đầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đề nghị Tổng cục Lâm nghiệp, chính quyền thành phố Hà Nội và xã Ba Vì cùng thảo luận để từng bước tháo gỡ khó khăn, mở rộng không gian phát triển dược liệu. Đừng để “viên ngọc” của đồng bào bị chôn vùi trong đá, từ đó tạo ra sức sống mới cho người dân xã Ba Vì.

Đọc thêm tại: https://tongcuclamnghiep.gov.vn/LamNghiep/Index/hien-thuc-tu-duy-rung-da-dung-mo-rong-khong-gian-phat-trien-duoc-lieu–4686